Сцэнарый народнага свята
“Калядкі” (вячоркі)
Галоўныя дзеючыя асобы і выканаўцы:
Гаспадар і гаспадыня;
Павадыр калядоўшчыкаў;
Каза;
Механоша;
Калядоўшчыкі;
Лявоніха;
Дзед, баба;
Мальвіна;
Несцерка;
Пацешкі.
1 пацешка:
Запрашаем на калядкі,
даражэнькія сябры!
Пашукайце, калі ласка,
Беларускія бліны.
2 пацешка:
Вас гасціннасцю вітаем,
Запрашаем, запрашаем,
Паважаныя сябры!
На калядкі ўсе сюды!
3 пацешка:
Казу добра сустракай –
будзе добры ўраджай!
1 пацешка: Вясёлыя калядкі – да нашай хаткі!
2 пацешка: Песні, танцы харашы – весяліся ад душы.
3 пацешка: Дзе каза ходзіць – там жыта родзіць.
1 пацешка: У гульнях вы ўдзел прымайце, ды ў плясках не зявайце.
(Гучаць народная мелодыя або песня, На кірмашнай плошчы з’яўляюцца Гаспадар, Гаспадыня, Мальвіна (з к. “Несцерка”)
Пацешкі (усе): Калядны кірмаш! Калядны кірмаш! Усіх кліча вас!
Гаспадар: Запрашаем да сябе!
Гаспадыня: Заходзьце, не пашкадуеце, калі час маеце.
Гаспадар: Будзьце, як дома, не саромейцеся! На кірмашы нашым пагуляйце.
Гаспадыня: Міласці просім, дарагія госцікі! Чакае кірмаш вас, гаворым без прыкрас, будзе весела ў нас.
1 пацешка:
Хоць я сам не прыгож, а тавар прывёз харошы,
тары-бары, расшабары, ёсць і тут добрыя тавары,
прадаў – пражыў, купіў – нажыў.
2 пацешка:
І прыпеўкі ёсць вясёлыя ў нас!
І цудоўны беларускі перапляс!
Тры арцелі спевакоў, ды паўсотні плясуноў.
3 пацешка:
Для кожнага роту знойдзеш работу.
Каму масла, каму сыр, хто заплаціць, таму пір!
( На пляцоўцы з’яўляецца Несцерка, баба і дзед. Дзед нясе ў чугуне калядную куццю. Гаспадар і гаспадыня сустракаюць гасцей).
Гаспадыня: Міласці просім, дарагія госцікі, на наш кірмаш.
Гаспадар: А ў гасцей жа твары адкрытыя, вочы бліскучыя, усмешкі на твары, а гэта значыць: не заляжацца сёння ў нас тавары!
Несцерка: Ну што за тавар: і той харош, і гэты харош! Выбірай, які хош!
Мальвіна: Калі ласка, даражэнькія, сюды зірніце. Міскі, талеркі, гаршкі ўласнага вырабу. Дальбог, дабрыня! Дальбог, прыгожыя! Кожнаму да спатрэбы, кожнаму да спадобы! А як добра ў маіх гаршках куццю калядную варыць, бліны на стол падаваць.
Несцерка (спыняецца каля Мальвіны): Але ж і кірмаш!.. Людзей, як вады, не раўнуючы. Цякуць, нібы ручайкі ў мора! Круцяцца, нібы віхор носіць!
1 пацешка: Пакаштуйце, панок, мой салодкі мядок!
2 пацешка: Квасіку кілішак, для здароўя кішак!
3 пацешка: Чаго жадаеце? Я маю ўсё, што трэба.
1 пацешка:
Ідзі направа,
Улева павярні,
Там цябе чакаюць
Смачныя бліны.
2 пацешка:
А калі захочаш піць –
у гэты церам паспяшы.
Там прыгожая дзявіца
Дасць табе кваску напіцца.
3 пацешка:
Падыходзь да самавару,
Выпі чаю з пылу, з жару,
З’еш гарачы піражок
Не саромейся, дружок.
Несцерка: Я то й праўда, чаго тут толькі няма? (Агледзеўся) А вось мыла, мабыць, і няма… А я купіў бы… Але як кажуць: купіў бы сяло, толькі грошай вось гало.
Мальвіна: А я чула, што ты мастак байкі расказваць, дык вось за добрую байку дам я табе і мыла.
Несцерка: чаго не зробіш, каб збылося жаданне. Так і быць, слухайце. Вось, значыць, адбылася аднаго разу са мною такая бяда. Іду гэта я на хутар да шляхты, каб зарабіць крыху, а дарога вядзе праз балота. Тут бачу я: конь нечы ў балоце топіцца, а гаспадар каля яго бегае, лямантуе, бядуе, на дапамогу кліча, а навокал няма нікога, апроч мяне. Ну, я адразу кінуўся, ухапіў каня за хвост, ды цягну. Гаспадар таксама цягне. Выцягнулі мы жывёліну. Каб не я, загінуў бы конь. Ат на тую бяду хвост у каня адарваўся. Дык гаспадар замест таго, каб падзякаваць, на мяне ж і накінуўся: “Ты, кажа, у маёй кабылы хвост адарваў, дык і плаці за гэта, а калі не – да суддзі”. Схапіў мяне за каўнер і не пускае. Тады я вырваўся і пабег. Бягу, а ён за мной. Я на мост, і ён на мост, ледзь не злавіў, але ж сігануў у ваду, а пад мастом на гэтую бяду кабета нейкая бялізну мыла. Дык я на яе незнарок ускочыў і разам з ёю ў ваду зваліўся. Вылез я з вады. Баба таксама вылезла. Крыку было… Доўга гналіся за мной, амаль да самага мястэчка. Ледзь уцёк ад іх. Калі б злавілі, то ў кутузку пацягнулі б. Але трасцу яны зловяць, не такі Несцерка чалавек, каб жыўцом ды ў рукі давацца,
Мальвіна: Дзякуй, табе, Несцерка, павесяліў нас! Заслугоўваеш ты мыла, бяры яго (аддае яму кавалачак мыла) (Гучыць мелодыя “Лявоніхі”. Выходзіць Лявоніха. Танцуе).
1 пацешка: А вось і наша цётка Лявоніха, майстрыха кросны ткаць і ходнікі.
2 пацешка: У яе столькі ручнікоў – усе на лёне, воўне.
3 пацешка: Глянеш, як на ніве, зялёна, чароўна!
Лявоніха:
Добры тавар сам сябе хваліць.
Якая кудзеля, такая і прадзеля. Але ж
у нас кажуць: “Прадаць лягчэй, купіць цяжэй”.
Я не з пустымі рукамі прыйшла на свята. Бачыце,
якія ў мяне цудоўныя беларускія сувеніры. Хто
жадае купіць мой тавар, няхай паспрабуе назваць
мне калядныя беларускія прыкметы.
(Калі не знаходзіцца смелых, Лявоніха сама дапамагае)
1. Як на Каляды неба яснае, то ўраджай будзе на ўсё;
2. Як іней вялікі на Каляды – будуць раіцца пчолы;
3. Чым даўжэйшае сена, тым лепшы ўраджай будзе;
4. Калі снег ідзе на Каляды – будуць раіцца пчолы;
5. Многа зорак на небе – летам будзе шмат грыбоў.
1 пацешка: Гэй, добрыя людзі! Паглядзіце, што будзе –
2 пацешка: Дзед з бабаю гуляюць, да сябе запрашаюць!
3 пацешка: На забаву спяшайцеся, ды не вельмі штурхайцеся! Гэй, добрыя людзі, паглядзіце, што будзе!
Баба: А якое ж нам, дзеду, гулянне?
Дзед: Ды што ты, баба, мы ж з табой таксама былі маладыя і гулялі, і кахаліся, і, нават, цалаваліся. Ці ты ўжо забыла, як да мяне праз акно бегала, нібы тая козачка? (Баба саромеецца, махае рукамі).
1 пацешка: Слухай, сябра, а ты не ведаеш, навошта гэта на Каляды сена на стол пад абрус кладуць?
Баба: (пачула пытанне і падыходзіць бліжэй) Я то ведаю, а ці ведаюць нашы госці навошта сена (адказы) Так, так. А як жа інакш? Без сена каляду сустракаць нельга. Ці праўда то, ці не, але людзі здаўна гавораць: чым даўжэйшая пугава, тым лепшы ўраджай будзе. Здаўна так рабілі і дзяды, і прадзеды, і бацькі нашы.
1 пацешка: (да Дзеда) Дзед, а чаго ты тут з чугуном носішся, як з пісанай торбай?
Баба: Дык гэта ж мы на свята калядную куццю прынеслі, яна ж азначае багацце і дабрабыт на працягу ўсяго года.
Дзед: А вы, госцейкі, чуйце, ды й куццю нашу спрабуйце.
Баба: Частуйцеся, даражэнькія, калі ласка. (частуюць усіх)
3 пацешка: Дзякуй, баба, за куццю, ат каб чым горла прамачыць!
Гаспадыня: Паспрабуйце мой квасок! (частуе ўсіх)
2 пацешка: Вось квасок, дык квас, валіць з ног ураз.
Гаспадыня: А як жа? Мой квас асабліва прыгатаваны. Паспрабуеш майго квасу, ногі просяцца да плясу.
Гаспадар: Гэй, музыкі, грайце, а вы, пацешкі, у карагод запрашайце! (Усе танцуюць) (Пасля танца гучыць калядная песня)
Гаспадыня: Каладоўшчыкі ідуць, свае песні нясуць, і казу з сабой вядуць. (Калядоўшчыкі шумна падымаюцца на сцэну)
Павадыр: А ці дома сам пан Гаспадар! Добры вечар! Шчодры вечар!
1 калядоўшчык: Ой, нам казалі, што няма дома…
Гаспадар: Дома, дома, праходзьце, калі ласка! Добраму госцю заўсёды рады.
Механоша: Ой, та, пан харошы, рыхтуй пятак і грошы.
2 пацешка: Наверх сала і таго мала!
Усе: Гэй, каляда.
Лявоніха: З калядой здружыцца – пець і весяліцца.
Павадыр: Казу вядзем, людзям радасць нясем! Гэй, каляда! Добры вечар! Шчодры вечар!
Механоша:
Калядкі, калядкі,
Везлі бліны і аладкі.
У маляваным вазочку.
Усе: Шчодры вечар! Багаты вечар!
1 калядоўшчык: Го-го-го, Каза, го-го-го – шэрая, дзе рогі дзела?
Каза: На соль іграла. Соль дарагая, мера скупая.
Павадыр:
Не дыбай, каза,
Крывыя ногі,
Не станавіся
Папярок дарогі…
То будзе пан ехаць, казу прыб’е,
А повар зрадзіць раду худую, раду худую.
Козачку зжыць, у супе зварыць,
А з скуры - халявы пашыць.
(Каза палохаецца і падае)
2 калядоўшчык: Трэба казе дагаджаць. Бо дзе каза ходзіць, там жыта родзіць.
Механоша: Дзе прабягае, там вышэй сягае. Дзе каза рагамі, там жыта снапамі.
1 калядоўшчык: Дзе каза хвастом, там жыта кустом.
Павадыр: Дзе каза нагою, там жыта капою.
Механоша:
Да ты, гаспадынька, не будзь такою
Як тая была барабаніха.
Ідзі, гаспадынька ў клетачку, у клетачку,
Ды зазірні ў бачок,
Дзе стаіць мачок.
Залезь на баляску
Ды дастань каўбаску.
Павадыр:
Палажы казе на рожанькі
Два пірожанькі,
А на хвасток – сала кусочак.
Механоша:
Дай, гаспадынька, казе сала,
Каб каза ўстала ды й паскакала.
(Гаспадыня дае прыпасы Механошу, Каза назірае за імі).
Гаспадыня:
Хоць наша хата і не вельмі багата,
Але ж тое-сёе ёсць, вось і мядок, і сырок,
І каўбаса, і піражок. Частуйцеся! (частуюцца ўсе)
Механоша:
Гаспадынька, перапёлачка,
У цябе ж жырочку поўна полачка,
А мы цябе віншаваць будзем,
І з дзеткамі, і з сямейкамі,
І яшчэ з добрым здароўечкам!
Каб ты лета дачакалася,
Калядоўнічкаў зноў сустракала,
Падарункамі надзяляла.
Павадыр:
Трэба, трэба Казе дагаджаць
Ды прысмакі розныя даваць,
Няхай ідзе ў круг гуляць,
Будзем зараз танцы танцаваць!
(Полька-весялуха. З’яўляецца чорт)
Механоша:
Дарагія госцейкі! Жадаем вам у клеці карабамі,
а ў печы пірагамі,
каб здаровенькі былі
многа год жылі!
Чорт:
Каб нічога не было
Каб і жыта не расло,
Каб людзей не частавалі,
Каб і гумны пуставалі.
(Чорта ганяюць, б’юць)
Механоша:
Каб шасткі ламаліся ад каўбас,
А бліны-аладкі самі выскоквалі з патэльні.
Чорт:
Каб бліны не адставалі,
Да патэльні прыгаралі.
(ганяюць чорта)
Павадыр:
Каб былі поўныя кублы яец,
А ў вашых хлявах – шмат свіней і авец!
Чорт:
Каб вашы куры не несліся, ды квакталі,
А свінні не вяліся, ды здыхалі!
(Чорта ловяць, завязваюць яму рот)
Механоша:
Жадаю мірнага неба, духмянага хлеба,
Ключавой вады, ніякай бяды.
(чорт вырываецца)
Чорт:
Каб толькі па барадзе цякло, а ў рот не пападала!
(каза рагамі праганяе чорт і ўсім кланяецца)
Гаспадар: Дзе вы гэту казу ўзялі?
Павадыр: На кірмашы ў аднаго гаспадара купілі.
Гаспадыня: А дзе ж сам так вывучыўся?
Павадыр:
Па ўсім свеце ходзячы,
Торбу хлеба носячы,
Між людзей бываючы,
Дзіва-дзіўнае відаючы,
Розныя кнігі чытаючы,
Уверх нагамі трымаючы.
Механоша: Вялікі дзякуй вам, Гаспадар з Гаспадыняй, за добрую сустрэчу ды за смачны гасцінец.
1 кал.: Гаспадарам жадаем на полі каноплі.
2 кал.: На таку – умалотаў.
Павадыр: У млыне з прытоламі.
Механоша: У дзяжы з падходам, у пячы з падростам.
Усе разам: На стале з прыбыткімі, з дробнымі ўжыткамі. (гучыць песня калядоўшчыкаў)
Мядзведзнік:
Ну-ка, Мішанька, паскачы харашэнька.
(мядзведзь спрабуе танцаваць)
Гэта табе не пчолак драць,
Слухай нашага брата мядзведзіка,
Хто цябе корміць, поіць,
Ад ліхіх сабак абараняе,
Шлях-дарогу паказвае.
Ну-ка Мішанька, прасі ў гаспадара каляднага пачастунку.
Адным вочкам плач,
А другім дару прасі.
Мядзведзь: Дайце каўбаску, дамоў панясу!
Усе: Добры вечар! Шчодры вечар!
Мядзведзь: Дайце крывянку, укіну ў ямку!
Усе: Добры вечар! Шчодры вечар!
Мядзведзь: Грудачку кашкі, кончык каўбаскі.
Усе: Добры вечар! Шчодры вечар!
(Мядзведзь кланяецца гаспадыні).
Гаспадыня: Абавязкова і цябе пачастуем, мядзведзь, але ж да цябе былі калядоўшчыкі, дык яны і спявалі, і танцавалі, а ты не паспеў парог пераступіць, а адразу “Давай сала, каўбасу”. Дапамажы мне танец станцаваць, а то ногі мерзнуць.
Гаспадар: Грай, музыка, далібог, не шкадуй ты нашых ног! Яны хочуць танцаваць (танцуюць)
(Гаспадыня частуе калядоўшчыкаў. Калядоўшчыкі адыходзяць)
Гаспадыня: А зараз я загадаю вам загадкі, а самых кемлівых узнагароджу.
Гаспадар: Усе бачылі, якая спрытная мая гаспадыня. І спявае і танцуе, і з гаспадаркай добра спраўляецца. А якія гаспадынькі сядзяць тут у зале. Прапаную вам гульню “Падчапі гаршчок” (на пляцоўку - ўсе ўдзельнікі)
Гаспадыня: Жыць пажываць, ды дабра нажываць, каб былі здаровы, як дубы скарбовы.
Несцерка:
Каб вы цэлы век весяліліся,
Каб доўгія гады жылі, каб здаровыя былі.
Лявоніха:
Дзякуй вам, людзі добрыя!
За сустрэчу прыветную
Ды за гасцінцы смачныя.
(гучыць народная песня)
