Залатая восень - Сцэнарый ранішніка (класная гадзіна).

Залатая восень - Сцэнарый ранішніка (класная гадзіна).

1 вяд.

У верасні толькі да нас завітала,

А лес па-мастацку афарбавала,

Хоць золата ўсюды старанна развесіла,

Ды сумна ў прыродзе, маркотна, невесела.

Неба вунь плача, і птушкі маўчаць,

Вецер штодзённа стаў злы бушаваць…

Дык хто з вас адкажа, хто адгадае,

Што за мастачка ўжо гэта такая?

Дзеці: Восень! (хорам)

2 вяд.

Сёння ў нас свята “Залатая восень”. Шмат вершаў прысвяцілі паэты гэтай цудоўнай пары года.

1 вучань:

Восень, восень залатая

сее радасць на зямлі.

Хмарка ў сінім небе тае

мкнуць у вырай жураўлі.

2 вучань:

Не чуваць у лесе птушак,

летні гоман сціх і шум.

Матылькоў няма і мушак –

луг ахутаў мілы сум.

3 вучань:

Ніткай срэбнай павуцінне,

у косах сонейка блішчыць.

Што за цуднае зіхценне!

Што за ціш вакол стаіць!

4 вучань:

Я іду лясною сцежкай,

як па мяккім дыване.

Восень з ветлівай усмешкай

на спатканне выйшла мне.

5 вучань:

Ярка, хораша прыбрала

усюды дрэвы і кусты

і зямлю памалявала

у колер жоўта-залаты.

Гучыць песня “Восень наступіла”.

(уваходзіць Восень у касцюме)

Восень:

Добры дзень! Многа добрых слоў я пачула пра сябе, а цяпер парадуйце мяне сваімі ведамі, сваёй кемлівасцю, адгадайце мае загадкі.

1.       

Поле пустуе,

Вецер лютуе,

Дождж палівае,

Калі гэта бывае? (восень)

2.      Не крот, а капае, лап не мае, а сеянае з зямлі выкідае. (бульбакапалка)

3.   Ніхто не палохае, а яны ўсе дрыжуць. (лісты асіны)

Дзеці.

Восень! Восень!

Прывітанне!

Рады мы тваім дарам.

У цябе мы запытаем:

“Што прынесла, восень нам?”

Восень. Я прынесла вам мукі.

Дзеці. Значыць будуць піражкі!

Восень. Я прынесла грэчкі.

Дзеці. Будуць перапечкі.

Восень. Буракоў, капусты, круп.

Дзеці. Будзе боршч і будзе суп.

Восень. Ці рады вы грушам?

Дзеці. На зіму насушым…

Восень. Ну, а яблыкі – што мёд!

Дзець. На варэнне, на кампот.

Восень. Я прынесла мёду.

Дзеці.

Поўную калоду!

Ты і яблыкаў і мёду,

Ты і хлеба нам дала.

Ну, а добрае надвор’е

Ты для нас не прытаіла?

Восень.

Я пашлю вам дожджык з неба.

Дзеці.

Не, не хочам! Нам не трэба

Дожджык не перашкаджай, -

Мы збіраем ураджай.

(гучыць песня “Дожджык”)

1 вяд.

Я вельмі люблю восень. Восень багатая. Восень шчодрая. Восень прыгожая. Дрэвы стаяць жоўтыя, чырвоныя. У лесе, ў парках зямля, засыпаная лісцем, падобна на рознакаляровы дыван. Глядзіш – не наглядзішся.

2 вяд.

А колькі багацця восенню! Яблыкі, памідоры, сланечнікі, бульба, буракі, морква! Усё спелае, свежае, сакавітае, толькі што з градкі. Выбірай, што падабаецца. (гульня “Збяры ўраджай”)

Восень.

Дзеці, а якія народныя прыкметы пра восень вы ведаеце? (вучні па чарзе адказваюць)

1.      Гром у верасні – цёплая восень;

2.      Калі ў верасні лісце на дрэвах трымаецца моцна – зіма будзе позняя;

3.      Кастрычнік зямлю балоціць, а лес залоціць;

4.      У лістападзе гола ў садзе;

5.      Сухі і цёплы верасень – позняя зіма;

6.      Гром у кастрычніку – будзе зіма без снегу;

7.      На рабіне многа ягад – дажджлівая восень, мала ягад – сухая.

Восень.

А на развітанне я хачу даведацца, хто з вас самы назіральны. Адгадайце мае загадкі.

-          хто збірае яблыкі спіной? (вожык)

-          які лясны жыхар сушыць грыбы на дрэвах? (вавёрка)

-          у якіх дрэў восенню чырванеюць лісты? (асіна, клён, рабіна)

-          якое дрэва ў Беларусі адным з першых мяняе афарбоўку лісця і скідвае яго (ясень)

(гучыць песня “Небо в тучах”)

Настаўнік:

Кожны па-свойму рыхтуецца да зімы. Скача непаседа-вавёрка, збірае арэхі, жалуды, хавае іх у дуплы, а калі знойдзе на зямлі грыбок, сарве яго і павесіць сушыць на дрэве -  зімою ёй гэта вельмі спатрэбіцца. Цэлы дзень працуе вавёрка і ўсё пазірае на суседа – старога вожыка, які восенню зрабіўся непаваротлівы, мала бегае па лесе. Мы павінны дапамагчы жывёлам перазімаваць гэту цяжкую пару года. А прырода нам аддзячыць сваёй шчодрасцю і прыгажосцю. (Восень раздае яблыкі гасцям і ўдзельнікам).

Выкарыстаны матэрыялы Сценарий праздника осени - "Золотая осень" 

Залатая восень - Сцэнарый ранішніка (класная гадзіна).  

ВЕЧАР АДПАЧЫНКУ “Мой родны кут”

ВЕЧАР АДПАЧЫНКУ “Мой родны кут”

Вядучы:

1. Паважаныя сябры! Размова ў нас сёння пойдзе пра родны кут, пра зямлю бацькоў, зямлю, дзе мы зрабілі першыя крокі. Яна заўсёды мае асаблівую прывабнасць, чароўную сілу. Усё на гэтай зямлі самае дарагое, самае блізкае, і куды б цябе не закінуў лёс, ніколі не парвецца з ёй душэўная сувязь. Гэта зямля – зямля нашай роднай Беларусі, з яе чароўнымі куткамі прыроды, з ціхімі павольнымі рэкамі, блакітнымі азёрамі, зялёнымі пушчамі.

Давайце разам з вамі нагадаем беларускую вёску, беларускую хату, чалавека. Толькі размова будзе этнаграфічная, таму што багата чаго змянілася: вопратку народную носяць не паўсюды, а толькі месцамі, гаспадыні хлеб самі пякуць не часта.

Размова пойдзе пра тыповае, пра тое, што розніць побыт беларуса ад побыту, скажам, грузіна ці ўкраінца. Вы гатовы да такой размовы? Цудоўна! Пачнём.

2. Для пачатку вы павінны прадставіць свой столік. Як? А гэта залежыць ад вас, вашай фантазіі. /Але вы павінны памятаць, што вы беларусы, родная мова – беларуская, жывем мы ў Беларусі/.

Аб’ектыўнасць вашых адказаў ацэніць журы: /прадставіць/.

/5 хвілін ра роздум/ (гучыць музыка)

Гатовы? Пачнём. /Прадстаўленне столікаў/

3. Сябры, нагадайце беларускі кірмаш, дзе збіраюцца з усёй навакольнай мясцовасці… Бо, дзе, як не на кірмашы, можна даведацца аб багацці роднага краю? Тут і міскі, талеркі, гаршкі. Хусткі, усё такое добрае і прыгожае… Народныя промыслы. Яны звязаны з вырабамі па-мастацку аформленых прадметаў побыту, адзення, цацак і іншага. На Беларусі здаўна былі тканыя і вышываныя ручнікі. Абрусы, посцілкі і дываны, плеценыя з саломкі ўпрагожанні, узорыстае адзенне, гліняны посуд, цацкі. Вам, паважаныя сябры, пытанне.

Дзе ў Беларусі знаходзяцца цэнтры народнага мастацтва? (3 хвіліны на роздум)

4. А вось, як сцежкі ў полі, рушнікі. На іх валошкі з макамі ў вяночак, нагаткі, рамонкі… Адкажыце, калі ласка, чым адрозніваюцца гэтыя ручнікі? Дзе, у якіх мэтах яны выкарыстоўваюцца?

/3 хвіліны на роздум/

Журы падводзіць вынікі.

Паважаныя сябры!

Звярніце ўвагу на рэчы, якія ляжаць на століках. Гэта правільныя адказы. Я прачытаю ўрыўкі з адной вельмі цікавай кніжцы, а вы ў гэтых вершах павінны знайсці прыклады народных слоў, якія знікаюць з сучаснай мовы. А потым знайдзіце тыя рэчы на століку, аб якіх пойдзе гаворка.

Слухайце!

Заданне 1-му століку:

Стаяў асобна ў місцы скорам

Сяго-таго для верашчакі.

Хоць невялікія прысмакі –

Цыбуля, перчык, ліст бабкоў.

Што гэта за ліст бабкоў? Пашукайце сярод рэчаў ліст бабкоў. /лаўровы ліст/

Заданне 2-му століку:

Наклаўшы люльку, вынуў скалку

Адкалупіў ён цыру галку

І гасіць крэсівам іскрынкі,

Як залаценькія пылінкі,

З нягромкім трэскам узвіліся.

Ці знойдзіце вы скалку і цыр? /скалка – крэмень, цыр – высушаная чага/

Заданне 3-му століку:

Часамі хмураю вясною

Цяплом павее, цішынёю,

І хмарак сівыя фальбоны

Падуць, апусцяцца на ніз,

І неба яснага абрыс

Зірне скрозь цяжкія заслоны…

Шукайце фальбоны /аборкі/.

Заданне 4-му століку:

Апроч таго, тут абжыліся,

На ногі трохі падняліся,

Яшчэ б гадок пажыць ціха.

Але найгоршае тут ліха – збірай зноў цапстрыкі. Трасіся

Па караням з дабром, сям’ёю.

У самы бездараж вясною

Што за цапстрыкі? /цапстрыкі – дробязь/

5. Сапраўды, на жаль, многае як з нашай мовы, так  з нашага побыту, звычаяў забыта. Нам усім трэба берагчы непаўторнасць старыны, яна ў першую чаргу – у роднай мове.

6. А зараз конкурс незвычайны. Гутарка пойдзе пра байкі. Але іх трэба не расказаць, а паказаць.

Паважаныя сябры! Вось вам і назвы баек. Вы павінны іх паказаць, а ўсе астатнія – разгадаць. /Прадстаўленне/.

Сапраўды кажуць: слова – срэбра, маўчанне – золата!

Вельмі цікава. Дзякую. Слова журы. А мы працуем далей.

7. І ў Маскве, і ў Кіеве, і ў Мінску, у хаце, у сталоўцы – амаль паўсюль вы ясцё тыя ж самыя катлеты ці біфштэксы, носіце тыповую вопратку з падобных матэрыялаў, усё больш забываецца непаўторнасць і адметнасць жыцця той мясціны, адкуль вы родам. А да канца забываць гэта нельга.

Вам прыйдзецца ўспомніць:

1-шы столік – першыя стравы:

-          галоўная была “капуста” з кіслай ці свежай капусты

-          паліўка – тлусты гарачы суп

-          панцак – пярловы суп з грыбамі

-          булён – бульбяны суп, зашквараны салам

-          шчаўё

-          боршч з буракоў, мяса і грыбоў

-          маладая крапіва з яйкамі

-          халаднік з халодным мясам і агуркамі

2-гі столік – другія стравы:

-          калдуны

-          яешня-глазуха, запечаная з салам і мясам

-          верашчака

-          мачанка з блінамі

-          галоўнае было сала /пасля – зімняя і летняя каўбасы, паляндвіцы/

-          юшка /з рыбы/

-          крупнік

п’юць:

-          квас

-          бярозавік

-          хатняе піва

-          брага

3-ці столік – адзенне жанчыны:

-          кашуля /сарочка/

-          бязрукаўка /шнуроўка, станік, гарсэт/

-          спадніца /андарак/

-          фартухі

-          хустка

4-ты столік – адзенне мужчыны:

-          сарочка

-          нагавіцы

-          камізэлька

-          шапкі / ”магеркі”, “аблавухі”/

-          паясы

-          скураныя “пасталы”, ці лапці

А зараз мы з вамі нагадаем беларускія песні. Музыкант зайграе, а вы павінны прадоўжыць песню. Пачнём з першага століка.

Калі ў нас пачалася размова пра музыку, я хацела б, каб вы нагадалі народныя музычныя інструменты (гуслі, жалейка, скрыпка, цымбалы, свісцелка, ліра, бубен, басэтля, шархуны).

А зараз журы падвядзе вынік гульні.

Выйграў столік №______

І напрыканцы па традыцыі развітальная песня

/песня “Бывайце здаровы”/

Да пабачэння, сябры!

ВЕЧАР АДПАЧЫНКУ “Мой родны кут”

Сцэнарый урачыстага паседжання “Прыйдзе свята ў нашу хату”

Сцэнарый урачыстага паседжання “Прыйдзе свята ў нашу хату”

Дзеючыя асобы:

1.      Гаспадар

2.      Гаспадыня

3.      Дамавік

Дзеянне адбываецца ў актавай зале. Гучыць фанаграмма беларускіх песень. Сцэна ўбрана пад вясковы надворак. У цэнтры стаіць хата. Чуюцца галасы хатніх жывёл. У акенцы з’яўляецца дамавік:

- Добры дзень, мае сябры.        Ці пазналі вы мяне?

Тут жыву я – на гары.               Не дзіця я, не стары.

У хаце ўсім амаль кірую.          Вам з’яўляюсе ў сне.

Але ёсць гаспадары.                  Маю назву дамавік.

Дамавік:

-          Ой! Здаецца мне, што сёння ў нашай хаце будзе свята. Бо наша Ганна з самага ранку скавыча. Во ізноў, чуеце? (з’яўляецца бабка)

Баба: Дзед, а дзед, уставай! Трэба ў хаце прыбраць, хутка госці да нас прыйдуць.

Дзед: Адчапіся, бабка. Дай трошачкі паспаць, старыя косці пагрэць.

Баба: Людцы добрыя, пабачце, у майго дзеда ад лені гнуцца калені. Гэта ж трэба, цалютку ноч сон, а ўвесь дзень лень!

Дамавік:

А народная мудрасць кажа:

Хто работу робіць, а хто варон ловіць:

На работу ай, ды ох, а за сталом адзін за трох;

Праца чалавека кормміць, а лянота порціць.

Дзед: А хто гэта казаў?

Баба: Сумленне тваё казала. Марш па ваду. (дзед выходзіць і хутка вяртаецца).

Дзед: Баба, хутчэй выходзь на двор! Госці да нас едуць. (мітусяцца па двары)

Дамавік: Што, сябры, для жыта трэба?

Баба: Ну, вядома, трэба глеба.

Дамавік: А для птушкі?

Дзед: Вышыня.

Дамавік: А для казкі – цішыня. Ну, а што для весялосці?

Разам: каб часцей бывалі госці!

Баба: Ой, вясёлае будзе свята! І гасцей тут у нас багата.

Дзед: Ой, не ведаю гэтай навукі.

Дамавік: хто без навукі, той – як бязрукі!

Дзед: Гэта я-та бязрукі? Ну-ка Ганначка, заспяваем нашу прывітальную.

Дзед з бабай спавяюць “Прывітальную”

а) Добры вечар, госці, просім вам мілосці:

каб вы пілі-елі, весела сядзелі,

весела сядзелі, харошыя песні пелі.

Добры вечар госці, просім вам мілосці!

б) Сёння ў нашай хаце свята!

Калі ласка, у нашу хату.

Гэй! Рады спаткаць, гуляць дык гуляць!

Сёння гудзе гулянка да ранку,

А ўчора-звячора,

З намі гуляй, хто хоча, аж да ночы

Хто адгуляў – спачывай.

Пакуль жывы ў свеце людзі,

Так ці гэтак неяк будзе

Гэй! Кінь гараваць –

Гуляць дык гуляць.

Сёння ідзе гулянка аж да ранку.

А ўчора – звячора.

З намі гуляй, хто хоча, аж да ночы,

Хто адгуляў – спачывай.

(Дзед з бабай пад музыку спяваюць і танцуюць)

Баба:

Мы танцуем, мы спяваем,

Невясёлых не прымаем.

Хто сумленны – той наш госць,

Во якая весялосць!

Дамавік:

Да нас на свята запрашаем

І сардэчна вас вітаем.

Разам:

І дарослых, і дзяцей,

І шаноўных усіх гасцей.

Баба:

Хопіць вам адпачываць,

Пара свята пачынаць.

(Чуецца музыка і з’яўляецца ансамбль “Дударыкі”)

Дамавік:

Тут на ўвесь прастор вялікі

Зайгралі нам музыкі,

Загудзелі, загудзелі,

Затрубілі “Дударыкі”.

Заходзяць суседачкі-дзяўчатачкі:

Дзяўчаткі: Бабулька Ганна, дзядуля Мацей, а што ў вашай хатцы сёння робіцца? І шум, і тлум, і песні гучаць? А мы беглі па вуліцы, змерзлі! Дазвольце ў вашай хатцы пагрэцца! Вунь як у вас тут хораша ды й прыгожа, і весела таксама.

Дзед: Гэта суседкі-дзяўчаткі прыбеглі да нас, прымай, Ганна, запрашай!

Баба: Калі ласка, праходзьце, ля печы сядайце, на гасцей паглядзіце, ды й мне дапамажыце! Вы, гаспадынькі добрыя, спрытныя і жвавыя.

(Дзяўчаткі сядаюць на лаўцы, вяжуць, прадуць, размотваюць ніткі)

Баба: Дзядуля. Мілы, паглядзі! Хто тут нас чакае? Танцорам гэтам гадкоў пяць, і тож імкнуцца танцаваць!

Дзед: Калі ласка, запрашаем, весяліцца пачынаем. (танцавальныя нумары праграм)

Баба: Нам патрэбна больш народу! Дайце ходу карагоду! (дзед і баба падтрымліваюць танцораў, самі таксама танцуюць і скачуць)

Баба:

А я купіла плацце новенькае,

Баціначкі шаўровенькія.

Эх, ёсць у чым пагуляць, паспяваць, паскакаць!

Дзед:

На дварэ ідзе дождж, а ў нас суха

Музыкант, польку ўрэж, польку-весялуху! (Артысты прадаўжаюць сваё выступленне)

Баба:

А я вось што запытаю:

Адкажыце госці мне,

Ці вам добра тут, ці не?

Дзед:

Вельмі добра. Калі так

Час нам свята прадаўжаць!

Баба:

Хто лянівы ды нясмелы,

Таму блінок гарэлы.

Хто адважны ды старанны,

Дык таму блінок румяны. (гульня “Злаві блін”)

Баба: Зараз паглядзім, хто тут сабраўся, ці добрыя гаспадыні з гаспадарамі, ці так сабе. Хто зможа падкінуць блін на патэльні ўверх так, каб ён перавярнуўся і зноў злавіць яго на патэльню, той добры гаспадар. Паспытайце і блінца, які ладны ды смачны, на масле спечаны ды цукрам пасыпаны. (Удзельнікі гульні частуюцца блінамі і гуляюць у гульню)

Дзед:

Мы з бабай вам жадаем,

Каб лета дачакалі.

Каб весначку сустракалі

І ўсе вас падарункамі надзялялі.

Частуйцеся, калі ласка! (раздае пачастункі дзецям у зале і на сцэне).

Баба: Дзядуля, яшчэ госцейкі да нас збіраюцца, вунь: увесь парожак адтапталі, польку-трасуху нам паказаць хочуць. (Працягваецца конкурс)

Баба:

Ох, танцавала – абсцасы паламала! Так у нас у Гродні гавораць. А можа і вы якія прымаўкі ды прыказкі ведаеце? (Гульня-аўкцыён беларускіх прымавак і прыказак).

Дзед: Тым, хто болей ведае цудоўных прыказак і прымавак. Я дам цацкі-падарункі на памяць аб нашай хатцы. (Раздае цацкі дзецям – удзельніка гульні)

Баба: Усе сюды! Весяліцца запрашаем, мы прыпеўкі пачынаем. (Дзед з бабай пяюць прыпеўкі, дзяўчаткі-суседачкі таксама іх падтрымліваюць)

КОНКУРС БЕЛАРУСКІХ ПРЫПЕВАК:

Дзед: На свята да нас і тэатр прыехаў! Тэатр беларускай батлейкі. Калі ласка, запрашаем усіх паглядзець, паслухаць і ўразумець! (Выступленне ўсіх праграм заканчваецца з’яўленнем Бабы з Дзедам, якія вядуць карову)

Дамавік: Гэй, гаспадары! Куды гэта вы буронку цягнеце?

Дзед: На кірмаш.

Дамавік: Чаго?

Баба: А ці не разумееш? Бачыў, колькі гасцей панаехала?

Дамавік: Менавіта, бачыў.

Баба: Ну, дык вось. Яны да нас панаехалі, пачастунку панавозілі.

Дзед: А мы што, горш за іх?

Баба: зараз мы Буроначку прададзім, купім казу.

Дамавік: А казу нашто?

Дзед: Ды ты што, Дамавік, са страхі зваліўся?

Баба: Амаль усім вядома, што дзе каза рогам, там усяго многа.

Дзед: Дзе каза нагой, там жыта капною.

Баба: Дзе каза ходзіць - там жыта родзіць. Вось!

Дамавік: Усё гэта я ведаю лепш за іншых. Але вось што я вам прапаную: хай ваша Буронка для мяне станцуе, а потым вы са мной пагуляеце, бо мне сумна тут аднаму сядзець, а я вам за гэта чароўны куфэрак падарую.

Баба: Згода! (Буронка танцуе польку). А ў што гуляць будзем?

Дамавік: У загадалкі. (загадвае загадкі)

1-я Бягуць панічыкі, задраўшы лычыкі? (сані)

2-я Хто з барадой родзіцца? (казёл)

3-я Ідзе без ног, б’е без рук? (гадзіннік)

4-я Гукнеш – адгукнецца, а ад людзей хаваецца? (рэха)

5-я Бяжыць свінка стальная спінка, хвост канапляны? (іголка з ніткай)

6-я Тысяча брацікаў звязаны, адным поясам падпаясаны? (сноп)

Дзед: Вось і скончылася наша свята.

Дамавік: Дзякуй усім, хто пажадаў у нашай хаце павесяліцца, нас парадаваць.

Баба: жадаем усім прысутным шчасця, дабра і поспеху. Зараз журы аб’явіць вынікі і ўручыць лепшым выканаўцам падарункі і прызы. (Журы аб’яўляе пераможцаў і вынікі фестываля) 

Сцэнарый урачыстага паседжання “Прыйдзе свята ў нашу хату”